Unix letim Sistemi Ailesi Af in Ta k ran EnderUnix ekirdek Tak m - - PowerPoint PPT Presentation

▶
unix letim sistemi ailesi
SMART_READER_LITE
LIVE PREVIEW

Unix letim Sistemi Ailesi Af in Ta k ran EnderUnix ekirdek Tak m - - PowerPoint PPT Presentation

Nov 28, 2022 278 likes •785 views

Unix letim Sistemi Ailesi Af in Ta k ran EnderUnix ekirdek Tak m yesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin 11.12.2006 Sunum Plan Unixin Tarihesi Unix Standartlar Gnmzde Kullan lan

slide-1
SLIDE 1

Unix İşletim Sistemi Ailesi

Afşin Taşkıran

EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin

11.12.2006

slide-2
SLIDE 2

Sunum Planı

  • Unix’in Tarihçesi
  • Unix Standartları
  • Günümüzde Kullanılan Unix ler
  • Sistem Mimarisi
  • Unix’de Komut Çalıştırmak
  • Dosya/Dizin İşlemleri
  • Erişim Denetimi
  • Başvuru Kaynakları
  • Serbest Yazılım
slide-3
SLIDE 3

Unix’in Tarihçesi:

Geçmiş Zamanda Bilgisayarlar

  • 1940 – 1950
  • Kişisel kullanım
  • M.I.T, CTSS sistemi (Compatible Time

Sharing System) geliştirdi.

  • M.I.T., Bell Labs ve General Electric; ikinci

nesil zaman paylaşımlı sistemi geliştirdi.

– MULTICS (Multiplexed Information and Computing Service).

slide-4
SLIDE 4

Unix’in Tarihçesi

  • 1969’da Ken Thompson tarafından AT&T

Bell Labratuvarları’nda geliştirildi.

  • MULTICS’in versiyonu olan PDP-7 mini

bilgisayarı üzerinde UNICS’i yazdı.

  • DEC PDP-7’lerde 8K word bellekler ile

çalıştırıldı

  • İlk olarak Assembly dilinde yazıldı.
slide-5
SLIDE 5

Unix’in Tarihçesi

  • Dennis Ritchie, Bell Labratuvarları’nda

Ken Thompson’a katıldı.

  • Dennis Ritchie ve Kend Thompson’ın

öncülüğündeki geliştirme süreci sonunda UNIX adını aldı.

  • PDP-7’lerden sonra daha popüler

sistemler olan PDP-11/20 ve PDP-11/45 mini bilgisayarlarında çalıştırılması sağlandı.

slide-6
SLIDE 6

Unix’in Tarihçesi

  • Thompson, kendi tasarımıyla Unix’i B

dilinde yazmıştı.

  • 1972’de Dennis Ritchie tarafından C

dilinde tekrar yazıldı.

  • C derleyicileri yardımıyla Unix, diğer

bilgisayarlarda da çalışabilir hale getirildi.

slide-7
SLIDE 7

UNIXTM X/Open IBM AIX, HP/UX, SunOS, etc.

UNIX’in Tarihçesi

First Edition ... 7th Edition BSD 4.1 BSD 4.2 BSD 4.3 FreeBSD Linux 1980 1983 1984 ... 1998 1969 ... 1978 Solaris System III System V System V rel 2 ... UnixWare 7 UC, Berkeley SCO Sun Microsystems

Cast of thousands

AT&T IS Novell Bell Labs

Chorus, DEC OSF, etc

slide-8
SLIDE 8

Unix’in Tarihçesi

  • 1971’de UNIX ‘in sistem ihtiyaçları

– Sistem için 16K byte – Kullanıcı programları için 8K byte – 512K byte disk ve dosya başına max. 64K byte

slide-9
SLIDE 9

Unix’in Tarihçesi

  • 1974’de Ritchie ve Thompson, yayınladıkları

UNIX makaleleri ve çalışmalarıyşa ACM Turing ödüllerini aldı

  • Bu çalışmalar sonucu bir çok üniversite UNIX

kopyalarını almak için çalışmalarda bulundu.

slide-10
SLIDE 10
  • 1977’ de Bell Labs, Unix Sistem II’nin bazı

versiyonlarını ticari olarak satışa çıkardı.

  • 1981’de Bill Joy, Berkeley Unix’de TCP/IP’yi

yazdı.

  • 1982’de ilk dış dağıtım olarak USG – System

III uyarlaması çıktı.

  • California Universitesi ~ Berkeley, kendi UNIX

dağıtımlarını duyurdu.

  • 1991’de Linus Torvalds 32 bit işlemci

mimarisindeki 80386 lar için Linux’u yazdı.

Unix’in Tarihçesi

slide-11
SLIDE 11
slide-12
SLIDE 12

UNIX Standartları

  • POS - Portable Operating System
  • POSIX standartları, tüm UNIX sistemler

için kütüphane işlemleri ile sistem çağtılarını belirlemektedir.

slide-13
SLIDE 13

Unix’in Tarihçesi

  • http://www.unix.org/what_is_unix/history_timeline.html
  • 1969 AT&T
  • 1975 Version 6
  • 1977 Berkeley BSD
  • 1984 BSD 4.2
  • 1985 BSD 4.3
  • 1993 BSD 4.4
  • 1997 Version7
  • 1982 Unix Support Group ( Unix System Laborarories) System III
  • 1984 USL System V.2
  • 1992 OSF/1
slide-14
SLIDE 14

İki Ana Unix Sürümü

  • Ticari Unix lerinin önünün açılması
  • 1980 lerde ana farklılıklar gösteren UNIX

sürümü ortaya çıktı.

– Berkeley’in 4.3 BSD ve AT&T’nin System V sürüm 3

slide-15
SLIDE 15

UNIX Sürümleri

  • BSD UNIX

– BSD: Berkeley Software Distribution – Unix’ e IP Protokolleri aktarıldı – 4.4BSD (Berkeley): 1994

  • System V

– AT&T System V (1984) – SVR4: System V Release 4 (Şimdiki versiyon)

slide-16
SLIDE 16

Unixler…

  • BSD Unix
  • Solaris
  • OpenSolaris
  • Linux
  • HP-UX
  • AIX
  • Minix
  • SCO Unix
  • Sun OS
  • Digital Unix / Tru64 Unix
slide-17
SLIDE 17

Günümüzde Kullanılan Unix ler:

BSD Unix

  • California Üniversitesi~Berkeley ‘in UNIX

lisansı alması

  • Birçok üniversite de California

Universitesi’nden bu lisansı almıştır.

  • Berkeley, ulusal amaçlı kullanılmak üzere

ilk BSD sürümünü duyurdu.

– 1BSD (First Berkeley Software Distribution)

slide-18
SLIDE 18

Günümüzde Kullanılan Unix ler:

BSD Unix

  • 2BSD’de vi
  • 3BSD’de sanal bellek özellikleri
  • 4.2BSD’de TCP/IP ağ protokolleri

bulunmaktadır.

slide-19
SLIDE 19

Günümüzde Kullanılan Unix ler:

BSD Unix

  • FreeBSD

– freebsd.enderunix.org

  • OpenBSD

– www.enderunix.org/openbsd

  • NetBSD
  • DragonFlyBSD
  • FreeSBIE
slide-20
SLIDE 20

Günümüzde Kullanılan Unix ler:

Solaris

  • Sun Microsystems’in ticari Unix’i
  • Profesyonel ortamlarda kullanılmakta
  • Geçmişten gelen Sun donanımları ile

birlikte daha da güçlü

slide-21
SLIDE 21

Günümüzde Kullanılan Unix ler:

OpenSolaris

  • 2005’te başlayan bir proje
  • Sun’ın ticari Unix’i olan Solaris’in

kodlarının açılması

  • Açık kod dünyasına kazandırılan bir çok

yeni teknoloji

– ZFS, dtrace, admintools …

  • Türkiye OpenSolaris Kullanıcı Grubu

(TOSUG)

– www.enderunix.org/opensolaris

slide-22
SLIDE 22

Günümüzde Kullanılan Unix ler:

Linux

  • Günümüzün en popüler Unix işletim sistemlerinden
  • 1991’de Linus Torvalds tarafından geliştirildi.
  • Monolithic çekirdek mimarisinde
  • 1994’deki Linux 1.0 sürümü 165000 satır koda sahip
  • 1996’da Linux 2, 470,00 satır C ve 8000 satır

assembler koduna sahip

  • Birçok donanım üreticisi tarafından destekleniyor.
  • SuSe, Gentoo, Debian, RedHat, IstanbulX, Pardus,

Turkuaz …

  • GPL Lisanslı
slide-23
SLIDE 23

Bazı Unix Sürümleri

  • MINIX

– Andrew Tanenbaum tarafından microkernel mimarisinde yazılmıştır. İlk sürümü 1600 satır C ve 800 satır assembler koduna sahipti.

  • SCO Unix

– System V3.2.5 aktarımı – PC lerde çalışabilir

  • Sun OS

– Bilinen en iyi BSD tabanlı işletim sistemi

slide-24
SLIDE 24

Bazı Unix Sürümleri

  • HP-UX

– Sistem V aktarımı – OSF/1’in özellikleri

  • Digital Unix / Tru64 Unix

– OSF/1’in özellikleri – Compaq ve HP lerde kullanılıyor

  • AIX

– IBM’in Sistem V uyumlu işletim sistemi

slide-25
SLIDE 25

Sistem Mimarisi

  • Çekirdek (Kernel) (assembly &

C)

– Kritik fonksiyonlar

  • Kabuk – (Shell) (C)

– Kamutların algılandığı arayüz – Kullanıcı ve işletim sistemi arasında – sh, csh, tcsh, bash …

  • Araçlar (Tools) (C ve diğer

diller)

– Sistem için gerekli diğer fonksiyonlar

slide-26
SLIDE 26

Sistem Mimarisi

  • Çoklu görev (multitasking)
  • Çoklu kullanıcı (multiuser)
  • Aktarılabilir ve

genişletilebilir

  • UNIX Programları
  • Kütüphaneler
slide-27
SLIDE 27

Sistem Özellikleri

  • Super Kullanıcı -> root
  • su, sudo kullanımı
  • Temel komut setleri
slide-28
SLIDE 28

Unix’e Erişim

  • Grafik masaüstü

– Gnome, kde …

  • Konsol erişimi
  • Uzaktan ssh, telnet ...
slide-29
SLIDE 29

Unix’de Komut Çalıştırmak

  • komutismi –bayraklar arguments

ps –ef

  • Komutlar büyük/küçük harf duyarlıdır.
slide-30
SLIDE 30

Unix’de Komut Çalıştırmak

  • Boru işlemleri (piping)

cmd –flags args | cmd2 –flags args ps –ef | grep ldap

slide-31
SLIDE 31

Yönetim Araçları

  • Solaris
  • > admintool
  • HP-UX
  • > SAM
  • Digital Unix
  • > SETUP
  • Linux
  • > systemtools
slide-32
SLIDE 32

UNIX İşlemleri

  • Unix ile aşağıdaki görevler

yapılabilmektedir.

– Dosyaların kopyalanması – Metinlerin düzenlenmesi – Sayısal hesaplama – Yazılım geliştirme – Web, dns, mail vb. servisler

slide-33
SLIDE 33

Dizinler

  • / root ve en üst dizindir
  • /home/user dizini user kullanıcısının ev

dizinidir.

  • ls komutu ile dizinler listelenebilir.
  • Dizin değiştirmek için cd komutu

kullanılabilir.

slide-34
SLIDE 34

Dosya Sistemi

/ / a1 a1 A A B B AX AX a2 a2 C C / / st st M M N N P P q q r r

slide-35
SLIDE 35

Erişim Modeli

  • Dosya ya da dizin izinleri sahibi (owner),

grup (group) ve diğerleri (others) olarak gruplandırılabilir.

slide-36
SLIDE 36

Erişim Modeli

  • Dizin tipini ilk karakter belirler

– d Dizin olduğunu gösterir. – l link işaret eder – - Saf dosyadır

  • 3 karakter dosya sahibinin (owner)
  • 3 karakter grubunun (group)
  • 3 karakter de diğerleri için izinleri belirler.
  • r okuma, w yazma, x çalıştırma izinlerini

belirler.

slide-37
SLIDE 37

İzinlerin Değiştirilmesi (chmod)

İzin numaralarının anlamları

– 4 okuma – 2 yazma – 1 çalıştırma

  • chmod 764 dosya_adi
slide-38
SLIDE 38

Kopyalama ve Taşıma

  • cp dosya kopyalanacak_dosya
  • scp afsin@istanbul.enderunix.org:ssl

afsin@fuzuli.enderunix.org:ssl.cert

  • rm dosyaadi dosyaadi’ ni siler

–

  • r parametresi ile kullanıldığında boş olmasa

bile alt dizinleriyle birlikte siler.

slide-39
SLIDE 39

Dizinler ve Dosyalar

  • mkdir yenidosya

– Dizin oluşturur.

  • rmdir dosya

– Dizini siler.

  • touch dosya

– Boş bir dosya oluşturur.

  • more dosya

– Dosya içeriğini gösterir.

  • less dosya

– Kaydırma yardımıyla dosya içeriğini gösterir.

slide-40
SLIDE 40

Metinlerin Düzenlenmesi

  • VI

– vi dosya_adi

  • Emacs, nano, pico

– nano dosya_adi

slide-41
SLIDE 41

Başvuru Kaynakları

  • Unix de iki çeşit dökümantasyon vardır

– Klavuz sayfaları (man pages)

  • Standart
  • Gerekli
  • Ortak komut setleri için zorunlu

– Diğer kaynaklar

  • Basılı
  • Internet kaynaklı
  • DVD/CDROM
slide-42
SLIDE 42

Klavuz Sayfaları (Man Pages)

Solaris/HP-UX Linux Contents 1 1 User-level commands and applications 2 2 System calls and kernel error cosed 3 3 Library calls 4 5 Standard file formats 5 7 Miscellaneous files and documents 6 6 Games and demonstrations 7 4 Device drivers and network protocols 1m 8 System administration commands 9 9 Obscure kernel specs and interfaces

slide-43
SLIDE 43

Klavuz Sayfaları (Man Pages)

  • Klavuz Sayfaları

– /usr/man/man ya da /usr/share/man/man dizinlerinde – SGML ya da troff formatında – Genellikle gzip ile sıkıştırılmış halde

  • Klavuz sayfalarını okumak için: man

– $man başlık

  • Örneğin: $man ls

– $man bölüm başlık

  • Örneğin: $man 4 tty
  • Solaris Örneği: $man –s 4 tty
slide-44
SLIDE 44

Gerçek Hayatta Unix

  • Güvenlik Duvarları

– Iptables, PF, IPF

  • Penetration Ortamı
  • E-Posta Sunucular

– Qmail, Sendmail, Postfix, Exim …

  • Web Sunucular

– Apache …

  • Dizin Sunucuları

– OpenLDAP, SunOne

  • DNS Sunucular

– Bind, TinyDNS, DjbDNS

slide-45
SLIDE 45

Unix Kullananılan Yerler/Kurumlar

  • Ford Comp.
  • GSM operatörleri
  • Alcatel
  • Türk Telekom
  • Ses lisanslı telekom operatörleri
  • Üniversiteler
  • NASA
  • Mars’daki robot, kol saati, cep telefonu
  • …
slide-46
SLIDE 46

Adresler

  • Solaris, Linux ve FreeBSD Çekirdeklerinin

Karşılaştırılması

– http://www.enderunix.org/docs/comp_slf.html

  • Türkiye OpenSolaris Kullanıcıları Grubu

– http://www.enderunix.org/opensolaris

  • EnderUnix OpenBSD Belgelendirme

Projesi

– http://www.enderunix.org/openbsd

slide-47
SLIDE 47

Yararlanılan Kaynaklar

  • http://www.unix.org/what_is_unix/history_timelin

e.html

  • Unix Basics; I450 Technology Seminar; Matt

Hottell; 2003

  • Looking at Linux; Thomas Krichel; 2003
slide-48
SLIDE 48

Sponsorlarımız / Teşekkürler

  • Açık Akademi Yayınevi

– http://www.acikakademi.com

  • EnderSYS Yazılım Danışmanlık

– http://www.endersys.com

  • Sun Microsystems Türkiye

– http://tr.sun.com

slide-49
SLIDE 49

Teşekkürler

Unix İşletim Sistemi Ailesi

Afşin Taşkıran

afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin