Fetu Ta’iala A’oga Amata
11/10/2014
Fetu Taiala Aoga Amata Leo O Fanau nau 11/10/2014 Faiaoga a Fetu - - PowerPoint PPT Presentation
Fetu Taiala Aoga Amata Leo O Fanau nau 11/10/2014 Faiaoga a Fetu Taiala Aoga Amata Address: 3/29 Wickman Way Mangere Auckland New Zealand Presentation for SAASIA Conference in Samoa 2015 Autu o le Pepa O le iloiloga
11/10/2014
Address: 3/29 Wickman Way Mangere Auckland New Zealand Presentation for SAASIA Conference in Samoa 2015
Na amataina lenei A‟oga Amata e le tina ia Vaitava’e Toleafoa Moe
a‟o igoa o Sagato Iosefo, o lea ua suia nei ia Fetu Ta‟iala.
O le tina ia Vaitava‟e Moe sa faigaluega fa‟ateine tausi mai 25 tausaga ua tuana‟i.
Peita‟i o le tausaga 1994, na ia taumafai ai loa e fia amataina se a‟oga amata. E le gata ina ia ave iai si ana fanau to‟a lua laiti sa iai ina taimi, ae ia nofo ai loa e fai le a‟oga ina ia tali atu i leo o lana fanau i le fia mafuta ma lo latou tina, pe a tuua le fanau ona
O le tausaga la e 1997, na amata ai loa ona fa‟avae le Mangere Pasifika ECE. O nisi foi o
Ta‟ita‟i iloga mai isi atumotu, na latou galulue fa‟atasi ma le tina ia Vaiatava‟e Moe e
aofia ai Fetu Ta‟iala. O Vaitava‟e Moe foi, sa faia fo‟i ma o latou Ta‟ita‟ifono mo le 14 tausaga a‟o galulue ai, ma o lo‟o fai pea lava ma Ta‟ita‟ifono a le Pule‟aga Tava‟esina Trust e o‟o mai i le taimi nei. O le fa‟aauauina, ua papale mai nei iai lona alo le Susuga Letelemalanuola Moe-Penn e solisoli mulivae ma fa‟aauau le miti a lona tina, ona e „auau le tava‟e i ona fulu‟.
O Vaitava‟e na fa‟aigoaina i le „vai o le Tavae‟ lea ei le nu‟u o
Tafua iinei i Savai‟i, e pei ona maua i tala, e masani ona iloa pe nofo ai le „Tava‟e‟.
Le mafuaaga… na a‟e ai se tofa i le Pule‟aga a lenei a‟oga i le
tausaga 2007, ina ia suia loa le igoa o le Pule‟aga i le „Tava‟esina‟ e fa‟aauau, fa‟aaloalo, ma fa‟ataua ai lo matou tala fa‟asolopito, ma la matou malaga, ae ia fa‟aautū i le „E aūaū le Tava‟e i ona fulu‟ o le fa‟anaunauga maualuga, ia fa‟aauau pea ma taofi mau a tatou measina, e ala i fa‟atinoga o la matou mau ma le tofa manino i totonu o le matou a‟oga amata.
Faiaogaulu
Puleaga Tavaesina
Faia‟oga
Faia‟oga
Faia‟oga
Puleaoga
Faia‟oga
Faia‟oga
Mangere Pasifika ECE Trust
Administrator Cook/Chef
Faia‟oga Faia‟oga
Tatou mafaufau i le manu lea o tava‟e…
‘E auau le tava’e i ona fulu, e le se ‘agana, A’o le muagagana, ae mafai fo’i ona fa’aoga fa’aalagaupu. O le muāgagana, e mafua mai i uiga ma foliga vaaia o le foafoaga, po’o le natura o
mea ma ona gasologa.
O le alagaupu e tele i mea na tutupu, ma o mea moni lava na tutupu, e fai ma pine
fa’amau, o faiva o le gatai fale, o seuga o le tuavao, ma ta’aloga i malae.
‘E auau le tava’e i ona fulu’ Fai mai la le mau o le tava’e e nofo i luga o laa’u tetele, e
iai pu ile tino o le laa’u, ma o iina la e nofo ai.
a le umi ona fa’aaoga e tumau pea le ‘i’ila. O pa ia ma matau e fagota ai malau i le po masina i le faiva o le se’i malau po’o le matau malau, aua e atagia le ‘i’ila i le susulu o le masina.
alagaupu i le uiga lena o le tavae’) ‘Ua maefulu le fulu’
8
O fulu i’ila e lua o le Tava’e lea i tua e mataina ai lana lele. O fulu ia ua mafua ai le
E fa’atusa i le tagata o lo’o i ai se mea e mitamita ai.
I se tasi fa’aupuga e fa’apea. E fa’apei ona manumanu o le tava’e i ona fulu e fa’apena fo’i
le mamae i le tagata Samoa o lona aiga, lona nu’u, lona atunu’u, ma lana Ekalesia. Ia ‘aua ne’i i ai se mea e ta’uvalea pe fa’alumaina ai.
Fa’asinomaga. "O le Tagata Samoa e pele tele ma fa’amemelo i lana Aganu’u ma lana
Agaifanua." E mafai fo’i ona fa’aaoga ile so’otaga ole Tagata ma Lona Aiga, ma mea taua e pele ile Tagata, o eleele ma fanua, o measina a aiga ma nu’u, e le soona tala, e putiputi, e puipui, ma teu ia malu, auā e aū i ai fanau, o aiga, nu’u ma itumalo. O suafa foi ma igoa matai o aiga, pei ona fai mai ai le upu.. ‘E aūaū le tavae i ona fulu’ E fa’asino ile tagata, ina ia fa’apelepele i lona igoa, ‘aua a nei ta'uvalea, ona leaga lea.
Aua a fa’atamala, ma moemoenoa le tagata soifua ona faoa loa lea o mea totino, pei ona
faoa le tofi o Esau o le ulumatua. O se upu lapata'i, ma tima'i mole Tagata, ina ia tumau i le Amio Solia, o le Amio Tamali’i ma Aga Fa’a Tausala, ina ia Tumau ai i le Ta'u Leleia ma apo mai au measina nei mamulu.
Le Tava’e
I ona fulu
11/10/2014
Le Tava’e
Faiaoga, matua
I ona fulu
gagana
ma iloa ai le aiga.
Faiaoga o Fetu Ta’iala Aoga Amata - O le ā so matou
talitonuga, fa‟autaga loloto, a‟o se fa‟atinoga maoa‟e e tali ai leo o le fanau e ala i le matou tofā manino?
Pule’aga Tavaesina- O le a se fa‟atinoga maoa‟e e lagolago ai
Komiti Fa‟afoe ma faiaoga ina ia fa‟aauau pea fa‟atinoga maualuga mo alo ma fanau i totonu o Fetu Ta‟iala?
Mangere Pasifika Early Childhood Education Trust (MPECET)- E
fa‟apefea ona matou mautinoa o lo‟o matou tali atu i fa‟atinoga maoa‟e e ala i le soifua lelei, le saogalemu ma le aga‟i i luma o a‟oga e lima i totonu o le matou aai o le MPCET?
Pou Whakahaere Tofa Manino How the service determines its vision, philosophy and direction to ensure positive
Pou Ārahi Tautai Matapalapala how leadership is enacted to enhance positive outcomes for children Tikanga Whakaako Polokalame Maoa’e How approaches to teaching and learning are responsive to diversity and support positive
Matauranga Tomai
Whose knowledge is valued and how the curriculum is designed to achieve positive
Whanaungatanga Mafutaga mafana Recognises the critical importance of relationships in providing a foundation for positive learning experiences Arotake and Aromatai Soalaupule ma iloilo Self review gathering and using information in culturally appropriate ways for decision making and improvement
O le matou Tofā Mamao…
Ia tapu’e ma ia fa’aauauina le gagana Samoa ma le aganu’u i le matou
polokalame maoa’e, e fa’atino ai agatausili o le Alofa, Fa’aaloalo ma le ola
Fa’alaeia’u, Le Ola Atoa, Aiga, le Lautele ma So’otaga Mafana. O le matou Mau…
E ao ona matou ofoina atu se a’oga amata e fa’atino ai se polokalame
maoa’e mo alo ma fanau. O le matou tofā manino ‘E auau le tava’e i ona fulu e fa’avae i luga o le fa’aauau, faafailele ma fa’asao le gagana ma aganu’u faa Samoa moni ina ia mautu le iloa e le fanau o latou tupu’aga ma fa’asinomaga..
fa’aleagaga ma so’otaga mafanafana. Ia atagia mai i le galulue vāvālalata e aofia ai Matua, tagata Lautele, le Malo ma so’o se fa’alapotopotoga ina ia maua e fanau le polokalame maoa’e i a’oga amata. .
E tali atu e ala i le polokalame tapena
lelei,
E tali atu e ala i le si‟osi‟omaga e
tamaoaiga ma mautu tulimanu o a‟oa‟oga „ese‟ese, e tali atu ai i manaoga lautele ma manaoga patino o fanau.
E tali atu i aga fiafia ma le leo alofa o
faiaoga, uo, matua ma le lautele.
E tali atu i galuega tulimata‟i a
faiaoga, ma fa‟atalatalanoaga ma matua aua le aga‟i i luma o le ola a‟oa‟oina o fanau.
E tali atu e ala i fonotaga ma faiva
fa‟asoalaupule a faiaoga, Komiti Fa‟afoe ma le Pule‟aga ina ia mautinoa
O Fetu Taiala A’oga Amata o lo’o ofoina atu
ai se tulaga maualuga ma le tāua i polokalame tau a’oga amata mo le atina’eina atoatoa o a matou fanau (tino, mafaufau, va fealoa’i ma le fa’aleagaga). E fai lea ma fesoasoani e fa’amalosia ai lo latou mitamitaga ma le malamalama o le tamaititi lava ia, e fai ma ala e fa’atupu ai le fiafia e talia, taofi mau ma opogi ai measina ma itu tāua o a matou tu ma aganu’u mai o matou tupuaga ua lauiloa ai i matou.
O lā matou Aoga Amata e
fa’atāuaina le Gagana Samoa ma aganu’u faapena foi
faamasani alo ma fanau ile olaga
lo’o fa’aogaina mo feso’otaiga I totonu ole a’oga.
O lenei a’oga e talitonu
ile tulaga tutusa o tagata uma, ua talia ma le fiafia tamaiti ma matua o isi atunu’u ina ia avea ma vaega o lo matou aiga ma fanau.
“The teachers made us feel welcome and my daughter my daughter is happy and excited” “She can only speak and understand Hindi, now she understands a bit of Samoan Language”
Ina ia faalia lo matou fa’aaloalo I
tagata whenua ua avea ai le Tiriti o Waitagi (Te Reo ma le Tikanga Maori)
totonu o la matou a’oga ina ia faatauaina ai – (FAAILOA E IAI LE TATOU MAORI I LE TaTOU KOMITI)
Ua matou sauni foi e ofoina atu
polokalame mo fanau o lo’o iai nisi tulaga e mana’omia ai le fesoasoani.
Leo o Fanau Leo o Matua Fetu Taiala A’oga Amata Komiti Fa’afoe Tava’esina Trust Board Mangere Pasfika ECE Trust Malo &
Fa’alapotopotoga
Amanaia leo Ou te fia taalo ma lau uo I le aoga… Ou te manao si a‟u tama ia maua le a‟oa‟oga sili i se si‟osi‟omaga e mautu sogalemu ma lelei. Fa‟asavali le Polokalame maoa‟e e ala I le siosiomaga tapena lelei aua alo ma fanau i totonu o Fetu Taiala aoga Amata.… Fuafua ma taga‟i I alagatupe e mafai ona fa‟aleleia ma fa‟atau ai alagaoa mo a‟oa‟oga a le fanau. Su‟esu‟e ma saili i auala e maua ai ni fesoasoani aua, le fa‟ataunu‟uin a o polokalame maoa‟e i le aoga. Ia latou mautinoa le saogalemu o faleaoga ma le siosiomaga I fafo aua alo ma fanau i le aoga. Ia maua mai ni vaega tupe e fesoasoani ai i aoga i le tau atina‟eina o aoga amata.
Developing Confident and Competent Learners
le tali atu i leo o fanau. 11.Ua le fefe, ma maua le to‟afilemu e tali i lona ola aoaoina.
E tatau ona pele i le faiaoga lava ia lona valaauina, aua a pele lona valaauina fa‟afaioaga ona naunau lea e fai le mea sili mo le fanau tusa o lona taleni ua foaina e le Atua.
Ia pele i le faiaoga ma fa‟ataua le tamaititi atoa, ina ia atina‟e lona soifua atoa, ina ia lele ma le mautinoa le tama ma le teine ua mafa totoga i pelega na osiosi ma le faiaoga
Ia pele aiga ma matua ma le lautele e ulufale I le a‟oga
Ia naunau i fa‟atinoga maoa‟e, aua o lou tali atu lena I leo o fanau.
A le maoa‟e ma lalelei le fa‟atinoga, o lona uiga tatou te le o lagona atu leo o fanau.
E le fai fai tu‟u,a e tatau ona fa‟aauau pea ma agai pea i luma le faaleleia o polokalame.
E tatau ona mafana mafutaga ma fanau, e fa‟avae i agatausili, ina ia o tatou fa‟alogo ma le manino I leo o fanau.
E le na‟o faiaoga ae fa‟apena i Komiti Fa‟afoe, o ofisa o le malo ma tagata lautele o lo‟o lagolago le tatou galuega i a‟oga amata.
O le tatou galuega e fai fa‟atasi ina ia puipui le fulu o le tava‟e ia ola ma le manuia le tama ma le teine na e leo, ma o ta tausi fa‟apelepele…
E mafai ona galo I le tama ma le teine nisi mea a‟o tuputuu a‟e, ae le galo lava le ofaga na foafoa atu ai lona ola a‟oa‟oina e oe ma au le Faiaoga!! Manuia le Fonotele a le SA‟ASIA i lenei tausaga 2015
11/10/2014
Tauiliili, 2010: Anoafale o le gagana ma le aganu’u Vaitava’e Toleafoa Moe – Tava’esina Trust Board (personal communication) Reverend Featunai Liuaana (personal communication) Falefitu T Aafoataga (personal communication) Tagaloa Leniu & Toleafoa Tuimauga – Samoa Atia’e (personal communication) Livingstone Fiava’ai – Otahuhu EFKS Faiaoga a le Fetu Taiala Aoga Amata Sepelini Nanai